Ngói âm dương là gì? Phân loại, cách lợp và Giá Ngói âm dương 2026

Bạn đã bao giờ ngước nhìn những mái chùa cổ kính, những ngôi đình làng trầm mặc và tự hỏi tại sao chúng vẫn đẹp đến thế sau hàng trăm năm? Câu trả lời nằm ở một chi tiết tưởng chừng như đơn giản: ngói âm dương. Đây không chỉ là vật liệu xây dựng thông thường. Nó là tinh hoa của triết lý phương Đông. Là nghệ thuật. Là di sản.

Ngói âm dương (hay còn gọi là ngói lưu ly khi được tráng men) đã trở thành biểu tượng của kiến trúc truyền thống Việt Nam. Từ những công trình tâm linh đến biệt thự hiện đại, loại ngói này vẫn giữ vững vị thế của mình. Vậy điều gì khiến ngói âm dương đặc biệt đến vậy? Cùng Nhà gỗ Hiền Sự tìm hiểu ngay nhé!

Cấu tạo đặc biệt

1. Ngói Dương: Hãy tưởng tượng một nửa hình trụ úp xuống. Đó chính là ngói dương. Hình dạng lồi của nó tượng trưng cho mặt trời, cho sự mạnh mẽ, cho tính nam. Không chỉ đơn thuần là yếu tố trang trí, ngói dương đóng vai trò quan trọng trong việc che chắn và dẫn nước mưa.

2. Ngói Âm: Ngược lại với ngói dương, ngói âm có hình vòm ngửa lên, tạo thành rãnh lõm để hứng nước. Nó mang biểu tượng của mặt trăng, của sự mềm mại và tính nữ. Khi nước mưa rơi xuống, ngói âm sẽ thu gom và dẫn chúng đi một cách tự nhiên nhất.

3. Ngói Diềm: Ngói diềm (hay ngói hài) là phần trang trí ở mép cuối cùng của mái nhà. Đây là nơi các nghệ nhân thổi hồn cho công trình. Hoa sen tỏa rộng, chữ Thọ cách điệu, hay những con rồng phượng uy nghi - tất cả được khắc họa tinh xảo trên từng viên ngói diềm. Chúng không chỉ tăng tính thẩm mỹ mà còn thể hiện địa vị và gu thẩm mỹ của gia chủ.

Một bộ ngói âm dương hoàn chỉnh bao gồm cả ba thành phần này, tạo nên một tổng thể hài hòa và bền vững.

Ý nghĩa phong thủy và triết lý

• Nguồn gốc tên gọi: Cái tên "âm dương" không phải ngẫu nhiên. Nó bắt nguồn từ triết lý phương Đông sâu sắc về sự cân bằng. Trong vũ trụ quan của người Á Đông, mọi thứ đều tồn tại theo cặp đối lập nhưng bổ sung cho nhau: đất và trời, nước và lửa, tĩnh và động.

• Sự hài hòa: Việc kết hợp hai loại ngói này trên mái nhà không chỉ là kỹ thuật xây dựng. Đó là cách người xưa tạo ra sinh khí cho ngôi nhà. Ngói âm thu năng lượng âm từ đất, ngói dương hấp thụ năng lượng dương từ trời. Khi chúng gắn kết với nhau, một dòng năng lượng cân bằng được hình thành, mang lại sự bình an và may mắn cho gia chủ.

• Sự bền vững: Hai viên ngói đan xen vào nhau như một lời nhắc nhở về sự gắn kết bền lâu. Trong gia đình, đó là sự hòa hợp giữa vợ chồng. Trong cộng đồng, đó là tinh thần đoàn kết. Mỗi viên ngói không thể tồn tại độc lập - chúng cần nhau để tạo nên một hệ thống hoàn chỉnh.

Ưu điểm nổi bật

Dù công nghệ phát triển, dù có bao nhiêu vật liệu hiện đại ra đời, ngói âm dương vẫn giữ được sức hút của mình. Tại sao?

• Thông thoáng: Cấu trúc hình vòm đặc biệt tạo ra các khoảng không giữa ngói và mái. Điều này giúp không khí lưu thông tự do. Mùa hè, ngôi nhà mát mẻ dễ chịu. Mùa đông, nhiệt độ ấm áp được giữ lại. Đây là điều mà tôn hay ngói phẳng khó có thể làm được.

• Thoát nước tốt: Các rãnh được tạo ra bởi sự đan xen giữa ngói âm và ngói dương như những con đường cao tốc dành cho nước mưa. Nước chảy thoát cực nhanh! Không ứ đọng. Không thấm. Không lo ngập úng.

• Độ bền cao: Ngói được nung ở nhiệt độ cao (thường trên 1000°C), tạo nên độ cứng đặc biệt. Nắng nóng hay mưa bão đều không làm ngói suy yếu. Tuổi thọ? Hàng trăm năm không phải chuyện khó tin. Những ngôi chùa cổ ở Hà Nội, Huế là minh chứng sống.

• Tính thẩm mỹ: Không một loại tôn hay ngói phẳng nào có thể thay thế được vẻ đẹp cổ kính, sang trọng của ngói âm dương. Những đường cong mềm mại, những màu sắc ấm áp, những hoa văn tinh xảo - tất cả kết hợp tạo nên một tác phẩm nghệ thuật trên không trung.

Các loại ngói âm dương phổ biến

Phân loại theo chất liệu & Bề mặt

1. Ngói âm dương tráng men (Ngói Lưu Ly)

Đây là "quý tộc" trong làng ngói! Ngói lưu ly được phủ một lớp men gốm bên ngoài trước khi nung. Kết quả? Bề mặt bóng loáng, không thấm nước một giọt, chống rêu mốc tuyệt đối.

Màu sắc: Đa dạng đến khó tin! Xanh gốm thanh lịch (thanh lưu ly), vàng rực rỡ (hoàng lưu ly), xanh rêu cổ kính, đỏ đô sang trọng - bạn muốn màu gì cũng có.

Ứng dụng: Chùa chiền, đền đài, khu nghỉ dưỡng cao cấp, biệt thự sang trọng. Bất cứ nơi nào cần sự hoành tráng và bền vững.

2. Ngói âm dương đất nung

Đây là loại ngói "thuần khiết" nhất. Làm từ đất sét tự nhiên, nung ở nhiệt độ cao mà không tráng men. Màu đỏ cam hoặc đỏ đậm tự nhiên là đặc trưng của loại này.

Ưu điểm: Giá thành mềm hơn ngói tráng men đáng kể. Mang vẻ đẹp mộc mạc, chân thật. Đúng, sau một thời gian dài có thể bị bám rêu, nhưng nhiều người lại thích điều này vì nó tạo vẻ cổ kính!

Ứng dụng: Nhà thờ họ, nhà cổ, nhà hàng phong cách truyền thống, homestay vintage.

Phân loại theo nguồn gốc sản xuất

Phân loại theo kích thước

Chọn size nào? Tùy vào diện tích và phong cách công trình của bạn!

• Cỡ Đại (L): Dành cho các công trình lớn, mái cao như điện thờ, chùa lớn. Tạo cảm giác uy nghi và hoành tráng.

• Cỡ Trung (M): Phổ biến nhất! Dùng cho nhà ở, nhà thờ họ, biệt thự. Cân đối và hài hòa.

• Cỡ Tiểu (S): Dành cho công trình nhỏ như miếu thờ, lầu trà, mái cổng. Tinh tế và tỉ mỉ.

Xu hướng màu sắc hiện đại

Không còn bó hẹp trong màu đỏ hay vàng truyền thống! Ngói âm dương hiện đại đã "lên đời" với những tông màu cực Tây:

• Xám Đá / Đen Truyền Thống: Tối giản, hiện đại, quyền lực. Phong cách Nhật Bản hoặc kiến trúc đương đại.

• Xanh Biển Đậm: Thanh bình, mát mẻ, thích hợp cho các khu nghỉ dưỡng ven biển.

Lưu ý nhỏ: Khi mua ngói âm dương, hãy mua theo bộ (bao gồm viên âm, viên dương và cả diềm mái) để đảm bảo sự đồng nhất về màu sắc và khớp nối khi thi công. Đừng mua lẻ tẻ rồi sau này phát hiện màu sắc không khớp nhé!

Cách lợp ngói âm dương

Lợp ngói âm dương không đơn giản như lợp ngói sóng. Nó đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và tay nghề cao. Nhưng đừng lo, mình sẽ hướng dẫn bạn chi tiết!

Bước 1: Chuẩn bị

Kiểm tra độ dốc mái

Độ dốc lý tưởng là khoảng 40°. Quá dốc? Khó thi công và nguy hiểm cho thợ. Quá thấp? Nước mưa sẽ đọng lại, gây thấm.

Vật liệu

• Ngói âm, ngói dương, ngói diềm

• Xi măng và cát (hoặc keo dán gạch chuyên dụng)

• Dây căng, máy trộn vữa, bay, xô

Làm sạch bề mặt

Đảm bảo mặt sàn bê tông hoặc hệ khung xà gồ phải phẳng và sạch sẽ. Bụi bẩn, rác rưởi phải được loại bỏ hoàn toàn.

Bước 2: Hai phương pháp lợp phổ biến

Cách 1: Lợp trên mái bê tông (hiện đại)

Đây là cách phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt cho các biệt thự và đền chùa hiện đại.

• Bước 1 - Vệ Sinh và Chống Thấm: Làm sạch bề mặt mái bê tông, sau đó phủ một lớp chống thấm chất lượng cao. Đây là lớp bảo vệ đầu tiên cho ngôi nhà của bạn.

• Bước 2 - Định Vị Dòng Chuẩn: Căng dây từ đỉnh mái xuống dưới rìa mái để đảm bảo các hàng ngói thẳng tắp. Một sai lệch nhỏ ở đây có thể tạo ra hiệu ứng domino cho toàn bộ mái nhà.

• Bước 3 - Lợp Hàng Ngói Diềm Đầu Tiên: Đây là hàng quan trọng nhất! Nó quyết định thẩm mỹ tổng thể. Đặt hàng diềm (cả âm và dương) cách mép mái khoảng 1-2cm. Dùng hồ vữa hoặc vít cố định thật chắc.

• Bước 4 - Lợp Ngói Âm: Đặt các viên ngói âm ngửa lên, nằm sát nhau theo hàng ngang. Dùng vữa cố định bên dưới. Nhớ kiểm tra độ thẳng thường xuyên.

• Bước 5 - Lợp Ngói Dương: Đây là bước "ma thuật"! Đặt viên ngói dương úp ngược lên trên khe hở giữa hai viên ngói âm. Khi úp vào, các viên ngói sẽ tạo thành hệ thống rãnh thoát nước hình sóng cực đẹp.

• Bước 6 - Hoàn Thiện Bờ Nóc: Dùng ngói nóc hoặc xây gạch hoa văn để kết nối hai mặt mái tại đỉnh. Đây là "vương miện" của công trình.

Cách 2: Lợp trên hệ cầu phong, xà gồ (truyền thống)

Cách này dùng cho nhà gỗ, nhà cổ truyền thống. Mái nhà sẽ cực kỳ thông thoáng!

• Bước 1 - Đóng Cầu Phong và Lợp Tàu: Khoảng cách giữa các thanh cầu phong phải đều nhau (thường 50cm). Đây là "bộ xương" của mái nhà.

• Bước 2 - Đặt Ngói Âm: Ngửa viên ngói âm vào giữa hai thanh cầu phong. Đảm bảo chúng nằm vững vàng.

• Bước 3 - Úp Ngói Dương: Úp viên ngói dương trùm lên hai mép của viên ngói âm. Các viên ngói dương sẽ chạy dọc theo thanh cầu phong.

• Bước 4 - Cố Định: Sử dụng dây đồng hoặc vít để buộc/bắt ngói vào thanh cầu phong. Điều này tránh xê dịch khi gió lớn.

Bước 3: Những lưu ý “vàng" khi thi công

• Mật độ vữa hợp lý: Không nên cho quá nhiều vữa. Mái nặng, vữa thừa lem nhem ra mặt ngói rất khó lau chùi.

• Lợp từ dưới lên trên: Luôn bắt đầu từ diềm mái lợp dần lên đỉnh nóc. Đây là quy tắc bất di bất dịch.

• Kiểm tra độ thẳng thường xuyên: Cứ lợp được khoảng 3-5 hàng, hãy đứng từ xa quan sát. Điều chỉnh dây căng nếu cần, tránh việc mái bị "vặn" hoặc xô lệch.

• Vệ sinh ngay: Ngay sau khi lợp xong mỗi đoạn, dùng khăn ẩm lau sạch các vết vữa bám trên mặt men. Nếu để khô, bạn sẽ hối hận!

Định mức tham khảo

Đối với ngói âm dương cỡ trung (phổ biến nhất):

• Số lượng ngói: Khoảng 25-30 bộ/m² (1 bộ = 1 âm + 1 dương)

• Ngói diềm: Khoảng 5 bộ/mét dài

Giá ngói âm dương mới nhất 2026

Giá ngói âm dương năm 2026 có sự phân hóa rõ rệt. Hãy cùng xem bảng giá chi tiết để bạn dễ dàng lập dự toán!

Báo giá theo mét vuông (m²)

Báo giá theo đơn vị Viên/Cặp

Dành cho những bạn cần mua lẻ hoặc bổ sung:

• Ngói Bát Tràng (tráng men): 19.000 – 27.000 VNĐ/cặp

• Ngói Đồng Nai (đất nung): 7.200 – 9.500 VNĐ/viên

• Ngói Mỹ Xuân: 8.000 – 10.000 VNĐ/viên

• Bộ ngói Diềm: 15.000 – 25.000 VNĐ/bộ (vì có hoa văn trang trí)

Các yếu tố ảnh hưởng đến giá

1. Màu sắc

Ngói màu xanh bích và vàng thường có giá "mềm" hơn. Các màu như ghi xám, đỏ đô, cam đắt hơn do quy trình pha chế men phức tạp và nhu cầu thị trường cao.

2. Kích thước

• Size L (Cỡ đại): ~27 cặp/m²

• Size M (Cỡ trung): ~43 cặp/m²

• Size S (Cỡ tiểu): ~80 cặp/m²

Càng nhỏ, số lượng viên càng nhiều, công lợp cũng cao hơn!

3. Vận chuyển

Ngói âm dương là hàng gốm sứ - dễ vỡ và nặng. Phí vận chuyển sẽ chiếm một phần đáng kể nếu bạn ở xa các làng nghề như Bát Tràng hay các nhà máy tại Bình Dương, Đồng Nai.

Lưu ý: Mức giá trên chỉ là giá vật tư tham khảo tại kho. Chi phí hoàn thiện mái ngói sẽ bao gồm thêm:

• Công thợ: 150.000 - 250.000 VNĐ/m² (tùy độ khó)

• Vật liệu phụ: Xi măng, cát, chống thấm

Kết luận

Sau hành trình khám phá này, bạn đã hiểu tại sao ngói âm dương vẫn là lựa chọn hàng đầu cho những ai yêu thích kiến trúc truyền thống?

1. Độ bền vượt thời gian: Ngói âm dương không chỉ bền về mặt vật lý (hàng trăm năm không hư hỏng) mà còn bền về mặt thẩm mỹ. Vẻ đẹp của nó không bao giờ lỗi mốt. Những mái ngói cổ kính vẫn khiến người ta phải ngước nhìn, phải trầm trồ.

2. Thẩm mỹ: Trong thời đại của bê tông và kính, ngói lưu ly là lời nhắc nhở về cái đẹp truyền thống. Nó mang trong mình hơi thở của đất nước, linh hồn của dân tộc. Mỗi viên ngói là một câu chuyện, một phần lịch sử.

Lời khuyên của Nhà gỗ Hiền Sự

Nếu bạn đang có ý định xây dựng hoặc sửa chữa mái nhà, hãy cân nhắc đến ngói âm dương. Chọn địa chỉ cung cấp uy tín như:

• Làng gốm Bát Tràng (Hà Nội): Cho chất lượng thủ công, nghệ thuật cao

• Các nhà máy tại Bình Dương, Đồng Nai: Cho sản xuất quy mô công nghiệp, giá cả hợp lý

Đừng chỉ nhìn vào giá cả. Hãy nhìn vào giá trị lâu dài. Một mái ngói âm dương chất lượng có thể đồng hành cùng gia đình bạn qua nhiều thế hệ. Đó không chỉ là khoản đầu tư cho ngôi nhà, mà còn là sự đầu tư cho di sản văn hóa, cho tương lai.

Ngói âm dương - nơi triết lý gặp kiến trúc, nơi nghệ thuật gặp đời sống. Hãy để nó trở thành một phần của ngôi nhà mơ ước của bạn!

>>> Xem thêm:

Các loại ngói lợp mái nhà gỗ cổ truyền: Vẻ đẹp & Giá trị trường tồn

Ngói mũi hài là gì? Khám phá vẻ đẹp kiến trúc truyền thống Việt Nam